In het kort
- Knieartrose komt veel voor, maar is in het begin lastig vast te stellen
- De diagnose wordt nu vaak pas laat gesteld, meestal met een röntgenfoto
- Onderzoekers werken aan een snelle echo voor bij de huisarts
- Deze echo gebruikt kunstmatige intelligentie (AI)
- De huisarts kan de echo zelf doen, met direct een uitslag
- Zo kan knieartrose eerder worden herkend
- Mensen kunnen dan sneller starten met bewegen en andere leefstijladviezen
Onderzoek naar snelle AI-echo voor huisartsenpraktijk
Gemiste kans
Dat is een gemiste kans, vindt Ottenheijm. Juist in een vroeg stadium kunnen mensen baat hebben bij gerichte adviezen en behandeling, met meer bewegen en andere leefstijladviezen als belangrijke pijlers. Daarom werkt hij met collega’s aan een innovatieve oplossing: een AI-gestuurde point-of-care (POC) echo voor gebruik in de huisartsenpraktijk. Eenvoudig gezegd: een echo-onderzoek dat gewoon bij huisarts wordt uitgevoerd, en waar dankzij AI meteen een uitslag uitrolt.
Wat is POC
Point of care (POC) is diagnostiek die direct bij de patiënt plaatsvindt, zoals aan het bed of in de spreekkamer. De uitslag is meteen bekend. Aanvullende onderzoeken of extra afspraken zijn dan niet nodig.
Diagnose direct bij de huisarts
De huisarts is voor de meeste mensen met kniepijn het eerste aanspreekpunt. Toch is het aanvragen van een echo nu nog niet gangbaar in de huisartsenpraktijk. Het is kostbaar, vergt specialistische kennis en gebeurt meestal pas na verwijzing. In Nederland zijn er ongeveer 12.000 huisartsen, maar slechts een klein deel werkt zelf met echografie.
Betaalbare echomethode
In het onderzoek van Ramon Ottenheijm wordt gewerkt aan een snelle en betaalbare echomethode die de huisarts zélf kan uitvoeren, zonder uitgebreide opleiding tot echografist.
De echo wordt gekoppeld aan een app die gebruikmaakt van kunstmatige intelligentie (AI). Die helpt bij het maken van de beelden, analyseert deze direct en geeft aan of er aanwijzingen zijn voor knieartrose. Zo kan de diagnose meteen worden gesteld en kan direct worden gestart met behandeling en leefstijladviezen.
Hoe werkt het onderzoek? En hoe wordt de knieartrose-app ontwikkeld?
Op dit moment loopt het onderzoek, dat samen met het Radboudumc wordt uitgevoerd en mogelijk is gemaakt door steun van NWO en ReumaNederland, in de praktijk. Tweehonderd patiënten met knieklachten zijn inmiddels geïncludeerd via acht deelnemende kaderhuisartsen bewegingsapparaat. Deze huisartsen hebben allemaal ervaring met echografie.
Voor het onderzoek krijgen de mensen met knieklachten twee echo’s. Een gewone echo, waarbij de arts de beelden ziet en beoordeelt; en een echo via de AI-gestuurde applicatie, waarbij de arts de beelden zelf níet ziet.
AI echo vergelijken met gewone echo
De uitkomsten van de AI-echo worden vervolgens vergeleken met de gewone echo en de beoordeling door de expert. De centrale vraag: kan AI betrouwbaar een vroege diagnose knieartrose stellen?
Dat is cruciaal, want het uiteindelijke doel is dat deze POC-echo straks gebruikt kan worden door huisartsen zonder speciale opleiding in echografie.
Wat is eigenlijk het voordeel van echo naast röntgen?
Bij knieklachten wordt nu vaak gebruikgemaakt van röntgenonderzoek. “Met röntgen kijk je vooral naar botstructuren”, vertelt Ottenheijm. “Je beoordeelt bijvoorbeeld de gewrichtsspleet, en die verandert vaak pas in een later stadium van artrose.”
Echografie biedt andere, aanvullende informatie. Met echo kun je juist de weke delen beoordelen en kenmerken zien die al vroeger in het ziekteproces aanwezig zijn, zoals ontsteking van het gewricht (synovitis), kleine botuitsteeksels (osteofyten), verschuivingen van de meniscus en veranderingen in de dikte van het kraakbeen.
Een belangrijk voordeel is dus dat echo ook ontstekingsactiviteit in beeld kan brengen. Dat maakt het een waardevol instrument voor vroege herkenning.
“Een vroege diagnose kan mensen helpen om gemotiveerd aan de slag te gaan.”
Maar wat betekent een vroege diagnose voor patiënten?
Naast de technische ontwikkeling kijken de onderzoekers ook naar de acceptatie van deze nieuwe manier van diagnosticeren. Willen huisartsen hiermee werken? En hoe ervaren patiënten het?
Ook de psychosociale effecten worden onderzocht. Wat betekent het voor iemand om al in een vroeg stadium te horen dat hij of zij een chronische aandoening heeft? Kan dat juist motiveren om aan de slag te gaan met aanpassen van de leefstijl, of zorgt het voor onnodige ongerustheid?
Ottenheijm is voorzichtig, maar ziet zeker kansen: “Vroegtijdig ingrijpen en bijsturen kan meerwaarde hebben, zeker als het gaat om leefstijl. Want dat blijft de hoeksteen van de behandeling. Een vroege diagnose kan mensen helpen om daar gemotiveerd mee aan de slag te gaan.”
Wat kan AI betekenen en waar moeten we op letten?
AI kan helpen om artrose eerder te herkennen en de zorg te ondersteunen, maar vraagt om een zorgvuldige inzet. Zo kan de ziekte soms gemist worden, terwijl een uitslag in andere gevallen onterecht kan wijzen op artrose. “Daarom blijft de rol van de arts essentieel. De AI-echo is een hulpmiddel,” benadrukt Ottenheijm. “De arts moet altijd kritisch blijven nadenken en het klinische beeld meenemen.”
Dat neemt niet weg dat de ontwikkelingen snel gaan. Er bestaan nu al AI-gestuurde echo-applicaties, bijvoorbeeld voor zwangerschapszorg in ontwikkelingslanden.
In de toekomst zullen er waarschijnlijk steeds meer toepassingen komen, allemaal te gebruiken met één echoapparaat.
“Recent zijn aan ons Health~Holland-subsidies toegekend voor nieuwe AI-toepassingen voor echo’s van de buik en het hart.”
Sneller duidelijkheid, sneller aan de slag met artrose
In Nederland worden jaarlijks ongeveer 1 miljoen echo’s op verzoek van de huisarts gemaakt. Hoeveel daarvan gericht zijn op de knie is niet bekend. Een echo bij vroege knieklachten is nu ook niet standaard of gebruikelijk. Dit onderzoek kan daar verandering in brengen.
Als de techniek betrouwbaar blijkt, kan de huisarts in de toekomst sneller duidelijkheid bieden bij kniepijn. En kunnen we mensen eerder op weg helpen met passende begeleiding en behandeling.
Meer onderzoek
