8 vragen over obesitasmedicijnen bij reuma en artrose8vragenoverobesitasmedicijnenbijreumaenartrose

1. Wat zijn obesitasmedicijnen?

Obesitasmedicijnen worden ook wel GLP-1-medicijnen genoemd. Deze medicijnen bootsen een lichaamseigen hormoon na. Voor wie het precies wil weten: dat hormoon heet glucagon-like peptide-1 (GLP-1). Dit is een hormoon dat na het eten in de darmen wordt aangemaakt. Het stimuleert de afgifte van insuline in de alvleesklier, waardoor de bloedsuikerspiegel daalt. Ook zorgt het ervoor dat voedsel langer in de maag blijft. En het geeft de hersenen een seintje dat je vol zit. Daardoor neemt de eetlust af. 

GLP-1-medicijnen zijn oorspronkelijk ontwikkeld voor de behandeling van diabetes type 2. Later bleek dat mensen die deze medicijnen gebruiken ook gewicht verloren. Daardoor worden ze inmiddels niet alleen gebruikt bij diabetes, maar ook bij obesitas (extreem overgewicht).

Niet alle middelen doen trouwens hetzelfde. Ozempic en Wegovy bevatten allebei semaglutide. De fabrikant gebruikt twee verschillende merknamen, omdat het middel voor verschillende aandoeningen is geregistreerd en in verschillende doseringen wordt toegepast. Daarnaast zijn er andere GLP-1-medicijnen met een andere werkzame stof. Sommige nieuwere middelen, zoals Mounjaro (met de stof tirzepatide), werken bovendien niet alleen via GLP-1, maar ook via een tweede hormoonsysteem. 
Daarnaast worden momenteel ook zogeheten triple agonisten ontwikkeld, die drie hormoonsystemen tegelijk beïnvloeden.

2. Wat is de relatie tussen overgewicht en reumatische aandoeningen?

Mensen met overgewicht en obesitas hebben gemiddeld een grotere kans op verschillende vormen van reuma. Die relatie is complex. En die gaat verder dan alleen het zwaarder belasten van gewrichten. Ook ontstekingsprocessen spelen een rol.

Vetweefsel is namelijk geen passieve opslagplaats voor energie. Het is zelf ook actief en maakt allerlei stoffen die de stofwisseling en ontstekingsprocessen beïnvloeden. Bij overgewicht en obesitas kan daardoor een langdurige, lichte ontsteking in het lichaam ontstaan.

Overgewicht/obesitas verhoogt niet alleen de kans op artrose, maar is ook een belangrijke risicofactor voor jicht. Daarnaast hangt obesitas samen met een verhoogd risico op artritis psoriatica en, in mindere mate, reumatoïde artritis. Bij axiale spondyloartritis lijkt obesitas vooral samen te gaan met een hogere ziekteactiviteit en een minder goede reactie op behandelingen.

Omgekeerd kan reuma of artrose het trouwens ook moeilijker maken om een gezond gewicht te behouden. Bijvoorbeeld omdat bewegen niet altijd vanzelfsprekend is.

3. Waarom kijken ook onderzoekers binnen de reumatologie en orthopedie naar obesitasmedicijnen?

Gewichtsverlies kan voor mensen met reuma én obesitas gezondheidsvoordelen opleveren. Niet alleen voor de gewrichten (minder pijn, minder ontsteking en minder snelle ontwikkeling van artrose), het kan ook gunstig zijn voor de bloedsuikerspiegel, hart en vaten, en de nieren.

Maar er is meer over te vertellen. 
Er zijn steeds meer aanwijzingen dat GLP-1-medicijnen ook invloed kunnen hebben op ontstekingsprocessen. Daarom onderzoeken wetenschappers op het gebied van reuma nu ook of deze medicijnen ontstekingen kunnen remmen, los van het effect van gewichtsverlies. Ook binnen de orthopedie wordt onderzoek gedaan bij mensen met artrose.  

4. Wat doen obesitasmedicijnen bij reuma?

Daar is nog geen eenvoudig antwoord op te geven. Bij mensen met artrose en bij sommige mensen met ontstekingsreuma lijken de klachten tijdens het gebruik af te nemen. Maar waardoor dat nu precies komt, is nog niet voldoende duidelijk.

Onderzoek bij (knie)artrose

Het duidelijkste onderzoek is gedaan bij mensen met knieartrose en obesitas met een gemiddeld BMI van ongeveer 40. De deelnemers die semaglutide/GLP-1 medicatie kregen hadden na ruim een jaar gemiddeld minder pijn en minder beperkingen dan deelnemers die een placebo kregen. Ze verloren ook aanzienlijk meer gewicht. Ook de placebogroep verbeterde aanzienlijk. Alle deelnemers kregen begeleiding rond voeding en bewegen.

Dat laat zien dat semaglutide bij deze groep kan helpen om pijn en beperkingen te verminderen. Maar het onderzoek laat niet zien of het medicijn artrose afremt of beschadigd kraakbeen herstelt. Ook is niet duidelijk hoeveel van het effect komt door het medicijn zelf en hoeveel door het gewichtsverlies.

Ook tirzepatide wordt onderzocht bij knieartrose. In de lopende STOP KNEE-OA-studie wordt gekeken of het middel bij mensen met obesitas en ernstige knieartrose pijn en functioneren verbetert en een knieprothese kan uitstellen. De resultaten worden vanaf 2027 verwacht. 

Onderzoek bij ontstekingsreuma

Ook bij ontstekingsreuma zijn er aanwijzingen dat GLP-1-medicijnen gunstig kunnen zijn. Mensen die een GLP-1-medicijn gebruikten hadden in sommige onderzoeken minder pijn, lagere ontstekingswaarden of een lagere ziekteactiviteit.

Maar ook hier geldt dat de meeste deelnemers het medicijn gebruikten vanwege diabetes of obesitas. Daardoor is nog niet duidelijk of de verbeteringen komen door het medicijn zelf, door het gewichtsverlies of door een combinatie van beide.

5. Werken obesitasmedicijnen ook als je géén overgewicht hebt?

Dat weten we nog niet. Vrijwel alle gepubliceerde onderzoeken zijn gedaan bij mensen met overgewicht of obesitas.

Daarom lopen er nu ook onderzoeken bij mensen met reuma zonder obesitas. Die moeten duidelijk maken of GLP-1-medicijnen ontstekingen ook kunnen remmen los van het effect van gewichtsverlies. De resultaten daarvan zijn nog niet bekend.

Blijkt dat GLP-1-medicijnen ook zonder gewichtsverlies ontstekingen kunnen remmen, dan zouden ze misschien ook een behandeling kunnen worden voor mensen met reuma die geen overgewicht hebben.

6. Wat zijn de nadelen of risico’s van GLP-1-medicijnen? 

Bijwerkingen

Zoals ieder geneesmiddel kunnen ook GLP-1-medicijnen bijwerkingen geven. Vooral in het begin van de behandeling hebben mensen regelmatig last van misselijkheid, buikpijn, diarree of juist verstopping. Soms zijn de klachten zo erg dat mensen stoppen met de behandeling.

Spierkracht en bewegen

Een ander aandachtspunt is dat mensen behalve vet ook spiermassa kunnen verliezen. Dit zie je ook bij andere behandelingen waarbij mensen in korte tijd veel gewicht verliezen, zoals na een maagoperatie of een zeer streng caloriearm dieet. 
Juist voor mensen met reuma is dit belangrijk, omdat spierkracht juist helpt om gewrichten te ondersteunen. Bewegen is bovendien een van de belangrijkste onderdelen van de behandelingen, bijvoorbeeld bij artrose. 
Voldoende bewegen, krachttraining en genoeg eiwitten eten blijven daarom belangrijk tijdens het afvallen. Dat geldt vooral voor ouderen. Bij hen is het lastiger om spiermassa te behouden, ook als ze voldoende bewegen. 

Weer aankomen na stoppen

Verder is het goed om te weten dat veel mensen na het stoppen met een GLP-1-medicijn weer aankomen. Daardoor kan ook een deel van de gezondheidswinst verloren gaan. Vaak komt vooral het vet terug, terwijl de verloren spiermassa zich minder goed herstelt. Wie met deze medicijnen begint, moet er dus rekening mee houden dat het vaak om een langdurige behandeling gaat.

Langdurig gebruik

Tot slot weten we nog weinig over langdurig gebruik van GLP-1-medicijnen bij mensen met reuma. Ook weten we nog weinig over langdurig gebruik bij mensen die daarnaast reumamedicijnen gebruiken. Daarom is het belangrijk om een GLP-1-medicijn alleen in overleg met de behandelend arts te gebruiken. 

7.  Wie kan obesitasmedicijnen voorschrijven 

Wie een GLP-1-medicijn voorschrijft, hangt af van de reden van de behandeling. Bij diabetes gebeurt dat vaak via de huisarts of internist. Bij obesitas kunnen ook huisartsen, internisten en gespecialiseerde obesitasklinieken de behandeling begeleiden; hiervoor gelden wel voorwaarden. 
Bij welke zorgverlener je terechtkunt, verschilt soms per regio. Bespreek daarom met je huisarts wat in jouw situatie de beste route is.

8. Voor wie worden obesitasmiddelen vergoed? 

Voor mensen met diabetes type 2 worden sommige GLP-1-medicijnen onder voorwaarden vergoed.

Bij ernstig overgewicht (zonder dat je diabetes hebt) ligt dat anders. Van de GLP-1-medicijnen wordt op dit moment slechts een beperkt deel voor een kleine groep mensen uit het basispakket vergoed. Daarvoor gelden strenge voorwaarden. Zo moet iemand eerst een jaar hebben deelgenomen aan een erkend leefstijlprogramma (GLI), zonder voldoende resultaat. 

Sommige mensen kiezen ervoor een GLP-1-medicijn zelf te betalen om af te vallen. Ook dan is een recept nodig en blijft begeleiding door een arts superbelangrijk, zeker als je reumamedicijnen gebruikt. 

Kortom: veel onderzoek, maar ook nog veel vragen

Er wordt wereldwijd veel onderzoek gedaan naar GLP-1-medicijnen, ook bij reumatische aandoeningen. Het onderzoek beperkt zich bovendien niet tot de bekende medicijnen. 

Studie: GLP-1-achtige stof rechtstreeks in het kniegewricht 

Zo lopen inmiddels ook studies waarin mensen met knieartrose en synovitis (ontsteking aan het gewrichtsslijmvlies) een GLP-1-achtige stof rechtstreeks in het kniegewricht krijgen geïnjecteerd. Onderzoekers willen weten of zo pijn, ontstekingen en gewrichtsschade kunnen worden verminderd. Zulke behandelingen zijn nog experimenteel, maar laten wel zien hoe snel het onderzoeksveld zich ontwikkelt.